Khởi nghiệp từ nghề: Khi tay nghề giỏi chưa đủ để làm chủ

Có một kiểu khởi nghiệp rất quen thuộc ở Việt Nam: một người thợ giỏi, một đầu bếp giỏi, một thợ làm tóc giỏi, sau nhiều năm làm thuê thì quyết định mở tiệm riêng. Họ có tay nghề, có khách quen, có uy tín trong nghề. Nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, không ít người trong số họ phải đóng cửa, không phải vì tay nghề kém đi, mà vì làm chủ cần nhiều thứ hơn tay nghề.

Tay nghề giỏi là điều kiện cần, không phải điều kiện đủ

Khi còn làm thuê, người thợ chỉ cần tập trung vào chuyên môn. Khách hàng do chủ tìm, mặt bằng do chủ thuê, giá cả do chủ quyết, sổ sách do chủ lo. Nhưng khi trở thành chủ, mọi việc đó đều đổ lên vai một người. Tay nghề giỏi giúp giữ chân khách cũ, nhưng không tự động mang khách mới đến, không tự động trả tiền mặt bằng mỗi tháng, và không tự động quản lý được nhân viên.

Nhiều người khởi nghiệp từ nghề thất bại không phải vì sản phẩm dở, mà vì họ dành quá nhiều thời gian làm nghề và quá ít thời gian làm chủ. Họ vẫn là người thợ giỏi nhất trong tiệm của mình, nhưng tiệm thì không có ai lo phần việc của một người chủ.

Bài toán đầu tiên: Tiền đi đâu, về đâu

Người làm nghề thường quen với việc tiền vào là tiền của mình. Hôm nay thu được bao nhiêu, trừ tiền nguyên liệu là còn lại bấy nhiêu. Nhưng khi mở tiệm, tiền thu về phải chia cho rất nhiều khoản: tiền thuê mặt bằng, tiền điện nước, lương nhân viên, khấu hao thiết bị, thuế và phí. Nếu không tách bạch tiền của tiệm với tiền của gia đình, rất dễ rơi vào tình trạng tiệm thì đông khách mà cuối tháng không thấy tiền đâu.

Một thói quen đơn giản nhưng hiệu quả là mở một tài khoản riêng cho tiệm, ghi chép đầy đủ thu chi hằng ngày, và trả lương cho chính mình một khoản cố định như một nhân viên. Khi tiền của tiệm được quản lý như tiền của một doanh nghiệp, người chủ mới biết được tiệm thực sự lãi hay lỗ.

Khách quen không tự nhiên thành khách mới

Người thợ giỏi thường có một lượng khách quen trung thành. Nhưng khách quen có giới hạn, và họ không thể nuôi sống một mặt bằng lớn hơn, một đội ngũ đông hơn. Để tiệm phát triển, người chủ cần học cách tìm khách mới: qua giới thiệu, qua mạng xã hội, qua các chương trình ưu đãi cho khách cũ giới thiệu khách mới.

Điều khó nhất ở đây không phải là kỹ thuật quảng cáo, mà là tư duy. Người làm nghề thường ngại nói về mình, ngại chào hàng, ngại xin khách đánh giá tốt. Nhưng khi đã làm chủ, việc để khách hàng biết đến tiệm là một phần của công việc, không phải là điều đáng xấu hổ.

Thuê người và giao việc: Bước khó nhất

Nhiều chủ tiệm khởi nghiệp từ nghề không dám thuê người, vì sợ người khác làm không tốt bằng mình. Hoặc khi đã thuê, họ vẫn đứng kèm từng việc, kiểm tra từng chi tiết, khiến nhân viên cảm thấy không được tin tưởng và sớm nghỉ việc.

Thực tế là một người chủ không thể làm hết mọi việc. Muốn tiệm lớn lên, người chủ phải chấp nhận rằng nhân viên làm chưa tốt bằng mình lúc đầu, nhưng họ sẽ tốt dần lên nếu được hướng dẫn và trao quyền. Công việc của người chủ là xây dựng quy trình, đào tạo người làm theo quy trình, và kiểm tra kết quả thay vì kiểm soát từng động tác.