Nội dung chính
Luật Xây dựng (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 hứa hẹn tháo gỡ nhiều điểm nghẽn pháp lý, đồng thời đặt ra thách thức mới cho việc soạn thảo và quản lý hợp đồng xây dựng.
Những cải cách trọng yếu của Luật Xây dựng 2026
- Đổi mới phương thức quản lý đầu tư: Tập trung vào ba nhóm chính – nâng cao hiệu quả quản lý, đơn giản hoá thủ tục, và phân định rõ trách nhiệm các chủ thể.
- Giảm thiểu thủ tục hành chính: Giảm số lượng giấy phép, mở rộng đối tượng miễn giấy phép cho các công trình khi khởi công, đồng thời cho phép đa dạng hoá loại thiết kế trong báo cáo khả thi.
- Quản lý chi phí linh hoạt: Cho phép tính toán chi phí đầu tư theo từng giai đoạn thiết kế, thay vì nguyên tắc tính đúng, tính đủ một lần.
- Hợp đồng xây dựng: Rõ ràng hoá khái niệm bất khả kháng và hoàn thành cơ bản; tăng cường nguyên tắc bảo đảm nghĩa vụ theo pháp luật dân sự.
Thực tiễn và quan điểm chuyên gia
Theo ông Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC, các rào cản pháp lý hiện nay bắt nguồn từ bất cập trong quy định và việc thực thi không đồng nhất. Ông dẫn ví dụ một doanh nghiệp Hàn Quốc muốn xây dựng cầu nối giữa hai nhà máy trong khu công nghiệp nhưng phải chờ nhiều năm mới được cấp phép.
Ông Bùi Văn Dưỡng, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết: “Luật mới phân loại dự án theo hình thức đầu tư (công, PPP, kinh doanh) và đưa ra quy trình quản lý riêng, giúp giảm thiểu thời gian và chi phí cho nhà đầu tư.”
Về quản lý chi phí, ông Hồ Ngọc Sơn (Phó Cục trưởng Cục Kinh tế xây dựng) nhấn mạnh: “Chi phí được tính toán dần theo từng giai đoạn thiết kế, cho phép điều chỉnh kịp thời và phản ánh thực tế thị trường, công nghệ và đặc thù dự án.”
Kiểm soát rủi ro pháp lý – Thách thức và giải pháp
Luật mới chuyển từ mô hình “tiền kiểm” sang “quản trị rủi ro” và tăng cường hậu kiểm. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp chưa sẵn sàng về năng lực soạn thảo hợp đồng, rủi ro tranh chấp vẫn có thể gia tăng.
PGS. TS. Tô Văn Hòa (Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội) lưu ý: “Các dự án đầu tư xây dựng thường có quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng; rủi ro pháp lý tồn tại ở nhiều lớp – từ thiết kế hợp đồng, phân bổ trách nhiệm, quản lý chi phí đến giải quyết tranh chấp.”
Luật sư Nguyễn Phương Nam (Đoàn Luật sư TP.Hà Nội) chỉ ra ba vấn đề gây tranh chấp thường gặp: điều kiện thanh toán, quyết toán và thời hạn hoàn thành công việc. Vì vậy, hợp đồng cần chi tiết về tiến độ, phương thức thanh toán và các điều khoản xử lý thay đổi.
Để giảm thiểu rủi ro, các doanh nghiệp cần:
- Thường xuyên cập nhật các quy định mới của Luật Xây dựng.
- Chuẩn hoá mẫu hợp đồng dựa trên các điểm khoản chuẩn xác, có tính tiên liệu cao.
- Tham gia các buổi đào tạo, hội thảo do cơ quan quản lý và hiệp hội tổ chức.
- Thiết lập cơ chế đối thoại với cơ quan cấp phép để giải thích và áp dụng đúng quy định.
Kết luận và hướng đi
Luật Xây dựng sửa đổi 2026 mở ra cơ hội giảm thiểu rào cản và tăng tính dự đoán cho các dự án đầu tư. Thành công phụ thuộc vào khả năng nắm bắt, áp dụng các quy định mới và xây dựng hợp đồng chuẩn, đồng thời xây dựng hệ thống quản trị rủi ro toàn diện. Doanh nghiệp nào chủ động chuẩn bị, sẽ giảm thiểu tranh chấp và tối ưu lợi nhuận.
Bạn đã chuẩn bị cho thay đổi này như thế nào? Hãy chia sẻ quan điểm của mình và đăng ký nhận bản tin để cập nhật các hướng dẫn thực tiễn mới nhất.
